खगोलविज्ञानम् (२)

मम पितामहः (१८८०-१९६०) यत्पञ्चाङ्गमन्वसरत् तद्दातेपञ्चाङ्गम् अधुनापि प्रतिवर्षं सोलापूर-नगरे प्रकाश्यते |

 

अद्यतनस्य वर्षस्य जयनामसंवत्सरस्य शालिवाहनशक १९३६-तमस्य पञ्चाङ्गे अस्ति विस्तरेण विवृतं यत् खग्रासं ग्रस्तोदितं चन्द्रग्रहणम् बुधवासरे अश्विनमासस्य पौर्णिमायां तिथौ (Wednesday 8th October 2014) भविष्यति |

 

तत्र भारतस्य रेखाचित्रे अस्ति एका रेखा अङ्किता (अक्षांश ३२, रेखांश ७५)-बिन्दुतः (अक्षांश ८, रेखांश ७८.३)-बिन्दुपर्यन्ता | अस्याः रेखायाः पूर्वस्यां दिशि भारत-पूर्वाशियाखण्ड-ऑस्ट्रेलिया-उत्तरीयामेरिका-दक्षिणामेरिका-प्रदेशेषु यानि स्थानानि, तत्र ग्रहणं दृश्यमानं भवेत्, अन्येषु प्रदेशेषु ग्रहणं न दृश्यमानम् | नागपूर-नगरे ग्रहणस्य स्पर्शः १४-४४ समये मोक्षः च १८-०५ समये भविष्यतः |

 

एतत्सर्वं कथमनुमानितम् ? केवलं गणितमेतत् |

 

चन्द्रः पृथिवीं परिभ्रमति | चन्द्रस्य पृथिव्याः परितः यत्परिभ्रमणं तस्य कापि भ्रमणकक्षा | तथापि सा स्थिरा न | सा भ्रमणकक्षा एव पृथिव्या सह सूर्यं परिभ्रमति |

 

पृथिवी सूर्यं परिभ्रमति | पृथिव्याः सूर्यस्य परितः यत्परिभ्रमणं तस्यापि भ्रमणकक्षा | सा तु निश्चिता |

 

पृथिवी उत्तरदक्षिणध्रुवयोः अक्षे भ्रमति | सः आसः अपि भ्रमणकक्षयाः २३.५ अंशतावत् कलितः |

 

चन्द्रस्य अस्थिरा भ्रमणकक्षा पृथिव्याः भ्रमणकक्षया सह न कदापि सतला |

चन्द्रपृथिव्योः स्वीयौ आकारमानौ गती च |

 

एतत्सर्वं गणित्वैव ज्ञेयं यत् खग्रासं ग्रस्तोदितं चन्द्रग्रहणम् जयनामसंवत्सरस्य अश्विनमासस्य पौर्णिमायां तिथौ बुधवासरे (Wednesday 8th October 2014) भविष्यतीति | तस्माद्गणितादेव ज्ञायते च यत् नागपूर-नगरे ग्रहणस्य स्पर्शः १४-४४ समये मोक्षः च १८-०५ समये भविष्यतः |

 

एतत्तु स्पष्टं यत् येषु स्थानेषु ग्रहणं दृश्यमानं, तानि स्थानानि ग्रहणसमये चन्द्रसूर्याभिमुखानि |

 

पञ्चाङ्गकर्तारः तद्गणितं जानन्ति | कतिप्राचीनं तद्गणितम् ? कतिप्राचीनं तत् खगोलविज्ञानम् ?

कस्मिन् ग्रन्थे विवृतं तद्गणितं खगोलविज्ञानं च ? कथं सर्वे उपलभन्ते तत्सर्वम् ?

 

-o-O-o-

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s