जीवनमिति भारक्रीडाः ? Is not Life a Game of Potentials ?

जीवनमिति भारक्रीडाः ?

Is not Life a Game of Potentials ?

Once I read in Times of India that there is no unanimity in the medical field about criteria for declaration of death. There seem to be two schools of thought – (1) heart-pulsations stop (2) functioning of brain stops.

आसीदेकदा पठितं मया टाइम्स-ओफ्-इण्डिया-वृत्तपत्रे यन्मरणं कथं प्रमाणीकर्तव्यम् एतस्मिन्विषये वैद्यकीयक्षेत्रे एकमतं नास्तीति | प्रायः द्वे विचारधारे अत्र | एकया धारया यदि हृदयस्य स्पन्दनं तिष्ठति, तदेव मरणम् | द्वितीयया धारया यदि मस्तिष्कस्य कार्यशक्तिः तिष्ठति, तदेव मरणम् |

That set me thinking upon or indulging into a sort of mental or intellectual investigation of what happens at the point of death or seeking answer to a question “What is death ?”

अहं प्रेरितोऽभवम् चिन्तितुं किं भवति मरणे वा मरणसमये वा ? अथवा मरणम् इति किं खलु ?

Some presumptions and some thoughts –

ममैव काश्चन संकल्पनाः काश्चन विचाराश्च –

  1. Death is an instantaneous event. मरणमिति क्षणैका घटना | मृतदेहः शवमिति कथ्यते | दृश्यताम् देह-शब्दः पुंल्लिङ्गी शवं तु नपुंसकलिङ्गि | संस्कृतव्याकरणस्यापि अयं कश्चिद्विवेकः !!
  2. The sum total of all matter and energies remains same just before the instant and just after the instant. शवे मरणक्षणस्य पूर्वं यः द्रव्यसञ्चयः ऊर्जासञ्चयश्च तौ मरणक्षणस्य अनन्तरे क्षणेऽपि अव्ययं तिष्ठतः |
    1. Even if the death happens due to spillage of blood, the ‘sum total’ should take into account the energy and matter contained in the spilled blood. यद्यपि मरणे कतिचिद्रुधिरं शरीरस्य बहिर्गच्छति, तद्रुधिरं च तस्मिन् स्थिता ऊर्जा अपि गणितव्या द्रव्यसञ्चयस्य ऊर्जासञ्चयस्य च गणने |
  3. What then is lost, when death happens ? एवं गणनेन प्रश्नः तिष्ठति किमिति लुप्तं भवति मरणे |
  4. What is lost is the totalitarian control over all the matter and energy, which were embodied in the body just before death. यदि द्रव्यसञ्चयः ऊर्जासञ्चयश्च तथैव तिष्ठतः, यल्लुप्तं भवति तत्तु तयोरुपरि यमं कुर्वन् कश्चिदेकात्मकः यमः | सः यमः लुप्तः भवति |
  5. That totalitarian control is neither energy nor matter. It is just the control. यमस्तु न किञ्चिद्द्रव्यं नैव काचिदूर्जा |
  6. Controlling function is executed by potential differences. ऊर्जाणाम् यमः प्रायः भारान्तरस्य प्रभावेण | For example, blood circulates because it flows from points or positions of higher potential to lower potential. शरीरे रुधिरस्य अभिसरणम् उच्चचापबिन्दुतः नीचचापबिन्दुं प्रति भवति |
    1. Blood is sucked back to the heart by its pumping action. हृदयं तु किञ्चित् उदञ्चनयन्त्रम् | तद्यन्त्रं भारान्तरमेव प्रभवति | तेन अशुद्धं रुधिरं हृदयं प्रति आकर्ष्यते |
  7. Every person has an inherent measure of what the potential differences should be for the different body-functions to be functioning ‘properly’. प्रत्येकस्य कतिचित् परिमाणं भवति विविधाभ्यः देहक्रियाभ्यः कतितावद्भारान्तरं आवश्यकम् |
  8. Excitement of thoughts in the mind is also an activity of occurrence of potential differences in the brain cells. विचारलहर्यः अपि मस्तिष्ककोशे वर्तमानस्य भारान्तरस्य प्रमाणम् |
  9. We feel good in the environment of a temple. We feel uncomfortable in the environment of crematory. This is because there are potentials also in the environment. Maybe environment in a temple has positive potentials and that in a crematory has negative potentials. Potentials in the environment influence potential of our mind and body. मन्दिरस्य वातावरणे वयं सुखं अनुभवामः | चैत्यभूमौ असुखं अनुभवामः | एते अनुभवे प्रमाणीकुरुतः यत् देशे देशे अपि भिन्नं भिन्नं भारान्तरं भवति ऋणभारयुतं वा धनभारयुतं वा | वातावरणे वर्तमानः भारः अस्मन्मनसः भारं वा अस्मद्देहस्य भारमपि प्रभवति |
  10. The simple fact that we feel good in the environment of a temple and we feel uncomfortable in the environment of crematory, means also that potentials of our body and mind interact with the potentials in the environment around. यदि मन्दिरस्य वातावरणे वयं सुखं अनुभवामः, चैत्यभूमौ असुखं च अनुभवामः, तेन सरलमिदं यत् अस्मन्मनसः भारश्च अस्मद्देहस्य भारश्च अमुकदेशस्थितेन भारेण सह प्रतिकुरुतः | Feeling good in the environment of a temple can be because of increase in positive potentials of our mind. मन्दिरस्य वातावरणे सुखानुभूतिरिति अस्मन्मनसः धनभारस्य वृद्धिः | This in turn means that potentials of our mind and body can vary and can be varied. ग्रहणीयमनेन यत् अस्मन्मनसः वा अस्मद्देहस्य भारस्य व्ययः वा वृद्धिः वा वर्धनमपि शक्यम् |
  11. Yoga is possibly one effective way of enhancing potentials of our mind and body. देहमनोबुद्धीनां भारवर्धनार्थं योगः इति कश्चित् विशेषः उपायः |
  12. In GItA it is said that man initiates actions with the help of body, speech and mind. All actions are game of potentials of mind and body. “शरीरवाङ्मनोभिर्यत् कर्म प्रारभते नरः” (गीतायां १८-१४) सर्वाणि कर्माणि क्रीडाः भाराणाम् |
  13. For command, control or regulation of actions, one needs command over potentials of mind and body. कर्मसु ईशत्वाय शरीरवाङ्मनस्स्थितेषु भारेषु ईशत्वम् आवश्यकम् | Lord Krishna has the epithet of हृषीकेशः because of the command he would exercise on mind and body. भगवान् श्रीकृष्णः हृषीकेशः यतः तस्य हृषीकेषु ईशत्वम् |
  14. As is well said in ईशोपनिषत्, everything in this world merits to be the abode for ईश the Divine, the Godhood. ईशोपनिषदि उक्तं “ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् |” यत्किञ्च जगत्यां जगत् तत्सर्वं ईशावास्यमिति न केवलं ईशस्य आवासः तत्र | Abode for the Divine means existence of influence of the Divine. The Divine connotes command over potentials of mind and body. ईशस्य आवासः इति ईशत्वस्य प्रभावस्य अस्तित्वम् | तदेव शरीरवाङ्मनस्स्थितेषु भारेषु ईशत्वम् |
  15. Potentials of body and mind are also interactive and inter-related. “Healthy mind in healthy body” has been an age-old saying. देहस्य मनसश्च भारौ परस्परमपि प्रभवतः | “सुदृढे शरीरे विचाराः अपि सुदृढाः” इति काचिदुक्तिः | That is why Yoga is eight-fold. तेनैव योगाभ्यासः अष्टाङ्गः यम-नियम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहार-ध्यान-धारणा-समाधियुतः |

To play the game of life honorably means enhancing our command over potentials of mind and body and also enhancing our command over potentials of surroundings. Come let us acquire the skills of playing the game of potentials honorably.

अस्मज्जीवनं कापि क्रीडा वा किमपि नाट्यम् | यदि तज्जीवनं सन्मानेन जीवितव्यम्, तर्हि शरीरवाङ्मनस्स्थितेषु भारेषु ईशत्वम् आवश्यकम् | देशे देशे वर्तमानस्य भारस्योपर्यपि ईशत्वं शक्यम् | प्राप्नुम वयं अस्याः भारक्रीडायाः सम्मानयुताय निर्वहनाय आवश्यकानि कौशल्यानि |

|| शुभमस्तु ||

Advertisements

2 thoughts on “जीवनमिति भारक्रीडाः ? Is not Life a Game of Potentials ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s