ज्योतिर्विज्ञानम् – २

कस्यापि जीवस्य चरितं ज्ञातुं ज्योतिर्विद् जन्मपत्रीं पठति | का सा जन्मपत्री ? जन्मपत्र्यां कानि विवरणानि ?

An astrologer reads the biography of a living being by reading the horoscope. What is that horoscope ? What details are detailed in a horoscope ?

जन्मपत्र्याः किञ्चिद्विधानं मानसागरी*इत्यस्मिन् पुस्तके अस्ति विवृतं श्रीबुधमाधवरामात्मजेन वंशीधर-पाण्डे-महोदयेन निम्नमिव –

I came across some kind of a format for a horoscope in a book मानसागरी by वंशीधर-पाण्डे, son of माधवराम.

(*मानसागरी-पुस्तकस्य मुम्बै-स्थितेन श्रीवेङ्कटेश्वर-मुद्रणालयेन अक्टूबर् 2012-मध्ये प्रकाशिता एका प्रतिः कतिचित् पूर्वमेव प्राप्ता मया Only recently, I got a copy of the book, published by श्रीवेङ्कटेश्वर-मुद्रणालय, Mumbai in October 2012)

The format reads as below –

अथ …

श्रीमन्नृपविक्रमार्कराज्यात् (१) ——- संवत्सरे (२) ——- शाके करणगताब्दाधिकमासौ (३) ——– दिनाहर्गणाम् (४) ——- अयने (५) ——— गोलगते श्रीसूर्ये (६) ——- ऋतौ (७) ——— मासे (८) ——– पक्षे (९) ——— तिथौ (१०) ——– वासरे (११) –|– घटिपलां (१२) ——– नक्षत्रे (१३) –|– घटिपलां (१४) ——- करणे (१५) ——- अक्षवृत्ते (१६) —- रेखावृत्ते स्थिते (१७) —– जन्मस्थाने सूर्योदयात् (१८) –|– घटिपलां गते (१९) ——- राशिस्थिते श्रीसूर्ये (२०) ——- राशिस्थिते चन्द्रे (२१) ——- राशिस्थिते भौमे (२२) ——- राशिस्थिते बुधे (२३) ——- राशिस्थिते गुरौ (२४) ——- राशिस्थिते शुक्रे (२५) ——- राशिस्थिते शनौ (२६) ——- राशिस्थिते राहौ (२७) ——- राशिस्थिते केतौ

वा

(२८) ———- राशिनवांशे (२९) ———- लग्नाधिपतौ (३०) ———— राश्यधिपतौ

एवं पुण्यतिथौ

पञ्चाङ्गशुद्धौ शुभग्रहनिरीक्षितकल्याणवेलायां

तात्कालिक (३१) ———- लग्नोदये संक्रान्तिगतांश (३२) –|– घटिपले अयनांशाः (३३) –|– मिश्रप्रमाण (३४) –|– घटिपले दिनार्धप्रमाण (३५) –|– घटिपले अक्षरनिशार्धप्रमाण (३६) –|– घटिपले अक्षरदिनप्रमाण (३७) –|– घटिपले रात्रिप्रमाण (३८) –|– घटिपले सम्मीलने अहोरात्रिप्रमाण (३९) –|– घटिपले रविभोग्यलङ्कोदयाद्गत (४०) –|– घटिपले उन्नत (४१) –|– घटिपले सूर्यपुरुषाकारनक्षत्रं (४२) ——- पतितम् |

 

तत्र कैलासगिरिशिखरे उमामहेश्वरसंवादे विंशोत्तरीदशाप्रमाणेन आदौ (४३) —— दशामध्ये जन्म (४४) ——- संध्यायां (४५) —– यामकेषु वंशोद्भवगङ्गानीरपवित्रोपमां (४६) ——- अन्वये (४७) ——– गोत्रे (४८) ——– पुत्रे (४९) ——– गृहे (५०) ——– नाम्नी भार्या पुत्ररत्नम् (कन्यारत्नम्) अजीजनत् |

 

अत्र होराशास्त्रप्रमाणेन (५१) —— नक्षत्रे (५२) —— चरणे (५३) —— अक्षरे (५४) —— स्वरे (५५) —— योनौ (५६) —– नाड्याम् (५७) —— गणे (५८) —– वर्णे (५९) —— वर्गे (६०) ——— युञ्जायां तस्य (तस्याः) चिरञ्जीव- (६१) ——— नाम प्रतिष्ठितम् |

 

स (सा) च दीर्घायुर्भवतु |

 

श्रीमता वंशीधर-पाण्डे-महोदयेन निर्दिष्टे अस्मिन् विधाने सन्ति एकषष्टि-तावन्ति रिक्तस्थानानि |

In this format by Shri. Vamshidhar Pande, there are 61 blank spaces.

there are 61 blank spaces.

  • एतेषु रिक्तस्थानेषु जन्मदिनाङ्केन प्राप्यन्ते विवरणानि एकतः दशपर्यन्तानि (१-१०)|
  • Details 1 to 10 relate to Date of Birth
  • जन्मस्थानेन प्राप्यन्ते पञ्चदश-षोडश-सप्तदश-तमानि (१५, १६, १७)|
  • Details 15, 16, 17 relate to Place of Birth
  • एकादशतः चतुर्दश-पर्यन्तानि (११-१४) चत्वारि विवरणानि पञ्चाङ्गात् प्रापणीयानि |
  • Details 11 to 14 are to be obtained from an ephemeris
  • अष्टादशे (१८) विवरणे तु जन्मसमय एव निर्दिष्टः |
  • Detail 18 refers to Time of Birth
  • एकोनविंशतितः सप्तविंशतितावत्सु विवरणेषु जन्मदिने जन्मसमये च जन्मस्थानात् दर्शनीये अदर्शनीये आकाशे च ग्रहाणां राशीणां च याः स्थितयः तान्येव विवरणानि |
  • Details 19 to 27 relate to the celestial positions of planets, and zodiac signs on the date and at the time and place of birth
  • अष्टविंशतितः द्विचत्वारिंशत्तावत्सु जन्मदिने जन्मसमये च जन्मस्थानात् दर्शनीये अदर्शनीये आकाशे च ग्रहाणां राशीणां च याः स्थितयः तासां अन्यः विधिः |
  • Details 28 to 42 seem to be optional methodology of detailing the celestial positions of planets, and zodiac signs on the date and at the time and place of birth
  • त्रिचत्वारिंशत्तः पञ्चाशत्तावत्सु तु पित्रोः वंशकुटुम्बस्य विवरणानि |
  • Details 43 to 50 relate to the parents and family.
  • एकपञ्चाशत्तः एकषष्टितावत्सु नामकरणदिनस्य वेलायाश्च विवरणानि |
  • Details 51 to 61 relate to the date and time when the being was given a name by which it would be known.

एकोनविंशतितः त्रिंशत्तमानि (१९-३०) विवरणानि प्राप्तुं पञ्चाङ्गस्य आधारेण कानिचिद्गणितानि आवश्यकानि | Details 19 to 30 need some calculations to be done by using guidelines usually obtained in an ephemeris.

कस्मिन् दिने कः ग्रहः कस्यां राश्यां एतद्विधं यद्विवरणं पञ्चाङ्गे प्राप्यते, तत्तु पञ्चाङ्गकर्तृणा अध्याहृते स्थाने एव योग्यम् | Details are given in ephemeris about which planets are in which zodiac sign. But the details are valid only for the place of reference presumed by the author of the ephemeris.

अन्यस्मिन् स्थाने ये आदेशाः भवन्ति, ते गणितेन गणनीयाः |  One needs to do calculations to find the positions of planets and zodiac signs as relevant to another place such as the place of birth.

ज्ञायते यत्तद्विधं गणितं कर्तुं अवकहडाचक्रस्य उपयोगः | प्रायः अवकहडाचक्रमपि पञ्चाङ्गे एव प्राप्यते | I understand that the calculations would use अवकहडाचक्र, which is also usually obtained in the ephemeris.

 

एकोनविंशतितः त्रिंशत्तमानि (१९-३०) विवरणानि प्रायः कयाचित् आकृत्यापि प्रस्तुतीक्रियन्ते | सा आकृतिः कुण्डलीत्यभिधीयते | Details 19 to 30 are often presented in a diagram, which is known as कुण्डली

कुण्डल्याः नैकैव पद्धतिः |There is not just one type of कुण्डली-diagram

ज्योतिर्विज्ञाने कुण्डलीविज्ञानमिति किञ्चिद्विशिष्टम् | Constructing and reading the कुण्डली becomes another special knowledge-section of the Second division of ज्योतिर्विज्ञानम्

तस्य विचारः अग्रिमे भागे | We shall study this next.

-o-O-o-

Advertisements

One thought on “ज्योतिर्विज्ञानम् – २

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s